De menopauze volgens Ayurveda
De (peri)menopauze is een hot topic tegenwoordig… maar wanneer je de vele online berichten leest, merk je dat deze dikwijls heel eenzijdig belicht zijn.
Te vaak gaat het alleen over klachten, tekorten en wat er allemaal "misgaat”. Alsof een donker wolk op je afkomt. De overgang wordt al snel gezien als een achteruitgang: verlies van energie, hormonale chaos en klachten die je er gewoon bij horen. De lijsten met mogelijke klachten zijn bijna beangstigend...
Vanuit ayurvedisch perspectief wordt deze fase anders bekeken. Net als bij de menarche waarbij meisjes voor het eerst ongesteld worden, is de menopauze een natuurlijke transitie naar een nieuwe levensfase. Een fase die uitnodigt om te vertragen, te verdiepen en dichter bij jezelf te komen.
Natuurlijk kun je klachten ervaren; opvliegers, slecht slapen, stemmingswisselingen, vermoeidheid, een onrustig lichaam of hoofd… het zijn ervaringen die veel vrouwen herkennen. In Ayurveda worden deze signalen niet gezien als iets wat echt misgaat. Ze wijzen eerder op een lichaam dat ondersteuning vraagt.
In de Ayurveda wordt de menopauze Rajonivritti genoemd, wat letterlijk het stoppen van de menstruatie betekent. Maar het gaat ook over iets diepers, over een beweging naar binnen en over loslaten. Je merkt dat je lichaam verandert, dat je energie verandert en dat ook je behoeften veranderen. Hoe je deze fase ervaart, is voor elke vrouw anders en hangt samen met je constitutie, je levensstijl en de mate van balans in je lichaam (ook in de jaren voor de overgang).
Volgens de Ayurveda bewegen we door het leven in 3 verschillende fases: Kapha=kindertijd, Pitta= volwassen (puberteit tot menopauze en Vata= latere levensfase, fase van wijsheid en loslaten. Na de meer actieve, vurige periode van het leven (Pitta) kom je geleidelijk in een fase die meer gedragen wordt door Vata. Vata (ruimte & lucht) staat voor beweging, verandering en subtiliteit. Dat is precies wat de menopauze ook brengt. Niet als een achteruitgang maar als een overgang naar een meer verfijnde, innerlijke laag van het leven.
Wanneer Vata toeneemt, kan je lichaam anders gaan aanvoelen. Je kan meer droogte ervaren, onrust, een lichtere of onderbroken slaap of een wisselend energieniveau. De ene dag zou je bij wijze van spreken een berg verzetten en de volgende dag zit je depressief in de zetel. Dat is geen toeval, maar een weerspiegeling van wat er in je systeem, in je lichaam gebeurt. Het vraagt in deze fase om een andere vorm van zorg die zachter, meer voedend en meer afgestemd is op je noden. Leren luisteren naar wat ons lichaam te vertellen heeft, is in deze fase heel belangrijk. Hoewel Vata een belangrijke rol speelt, is ook jouw unieke geboorteconstitutie bepalend hoe je de overgang beleeft. De menopauze kan zich namelijk op verschillende manieren uiten, afhankelijk van welke dosha bij jou meer op de voorgrond staat of uit balans is.
Wanneer Vata domineert ( je geboorteconstitutie of dosha uit balans) ervaar je eerder wisselende opvliegers, een gevoel van onrust of angst, slaapproblemen en droogte in het lichaam. Ook gewrichtspijn, constipatie of hartkloppingen kunnen voorkomen. Dit komt overeen met de kwaliteiten van Vata: droogte en beweging.
Wanneer Pitta (vuur en water) sterker aanwezig is in jouw lichaam, uit de menopauze zich vaak een stuk intenser. Opvliegers (vuur) kunnen krachtiger zijn, er is meer warmte en je zweet zodoende meer. Emoties zoals irritatie of boosheid kunnen sneller opkomen. Je bent vatbaarder voor ontstekingen. Hier zie je duidelijk de eigenschappen van Pitta: hitte en intensiteit.
Domineert Kapha? Dan merk je vooral traagheid en zwaarte. Je merkt dat je sneller bijkomt in gewicht, vocht vasthoudt, je vermoeider voelt of emotioneel zwaarder (depressieve, neerslachtige gevoelens). Ook het metabolisme kan trager aanvoelen. Dit weerspiegelt de kwaliteiten van Kapha (water en aarde): stabiliteit, maar ook stagnatie wanneer het uit balans raakt.
Het is dus zeker niet zo dat alle vrouwen elke klacht vermeld op de vele online lijstjes ervaart. Dat merk je misschien ook in je omgeving; die ene vriendin bv. zweet zich te pletter en de andere heeft geen flauw idee hoe een "vapeur" voelt en zal er misschien nooit een krijgen...
Wat is jouw dosha? Is er een onbalans? Hoe verliepen de jaren voor de overgang? Zorgde je toen voldoende voor balans? Dit is voor iedereen anders. Daarom is het zo waardevol om te luisteren en te begrijpen wat er in jouw lichaam speelt. Laat je niet afschrikken door de verhalen van anderen.
Ayurveda probeert de menopauze niet te onderdrukken of te corrigeren maar ondersteunt je om de overgang zo zacht mogelijk te laten verlopen. Door Vata te kalmeren, je lichaam te voeden met de voeding die jij nodig hebt, je zenuwstelsel tot rust te brengen en je energie te beschermen, ontstaat er meer stabiliteit en draagkracht. Het is op zoek gaan naar een nieuw evenwicht.
Vaak zijn het net de eenvoudige, dagelijkse dingen die hierin het grootste verschil maken. Warme, voedende voeding, regelmaat en routine, een oliemassage voldoende rust en zachte vormen van zelfzorg maken al een groot verschil. We hoeven ons niet meer te bewijzen, we hoeven geen records te breken. Sport, wandel, geniet, lees... Alles met mate, luister naar je lichaam. Geen strenge regels, maar eerder een terugkeren naar wat je lichaam echt nodig heeft.
De menopauze is geen einde, maar een overgang naar een fase waarin je dichter bij jezelf komt. Rustiger, wijzer en meer naar binnen gericht. Wanneer je leert luisteren naar je lichaam en het op een zachte manier ondersteunt, is dit ongetwijfeld een waardevolle periode.
