De 3 guna's

De Drie Guna’s in Ayurveda: de Kwaliteiten van Onze Geest

In Ayurveda wordt niet alleen het lichaam beschreven, maar ook de geest. Waar de vijf elementen (ether, lucht, vuur, water en aarde) de bouwstenen van het lichaam vormen, beschrijven de drie guna’s de kwaliteit van onze geest en ons bewustzijn.
Deze drie guna’s zijn:

• Sattva – helderheid, balans en harmonie

• Rajas – beweging, actie en passie

• Tamas – traagheid, zwaarte en stagnatie

Iedereen heeft alle drie de guna’s in zich, maar in verschillende verhoudingen. Ze veranderen voortdurend onder invloed van voeding, dagritme, gedachten, slaap, stress en zelfs het gezelschap waarin je je bevindt.

1. Sattva – Helderheid en Harmonie

Sattva staat voor lichtheid, zuiverheid, rust en helder denken.
Wanneer Sattva overheerst:

• voel je je kalm, blij en gefocust

• kun je helder nadenken

• maak je keuzes die goed zijn voor jezelf

• heb je een natuurlijk gevoel van verbinding met anderen

Hoe je Sattva kunt vergroten:
verse en natuurlijke voeding, meditatie, yoga, voldoende slaap, tijd in de natuur, dankbaarheid en positieve sociale contacten.

2. Rajas – Beweging en Actie

Rajas is de energie van beweging, ambitie en verandering.
Een zekere hoeveelheid Rajas is nodig om dingen voor elkaar te krijgen, je doelen na te streven en actief te blijven.

Wanneer Rajas uit balans raakt:

• voel je je onrustig, snel afgeleid of opgejaagd

• kun je last krijgen van stress, irritatie of overweldiging

• ontstaat er de neiging om te veel te doen of te hard te pushen

Rajas wordt versterkt door:
koffie, pittig eten, drukke omgevingen, te veel prikkels (zoals social media), multitasken en stress.

3. Tamas – Zwaarte en Stabiliteit

Tamas staat voor rust, stabiliteit en structuur — maar ook voor traagheid en neiging tot passiviteit.
Een beetje Tamas helpt ons te aarden en te ontspannen.

Wanneer Tamas overheerst:

• voel je je moe, lusteloos of zwaar

• kun je moeite hebben met motivatie

• is er neiging tot uitstellen, overeten of “verdoven” (bijvoorbeeld met tv of comfortfood)

Tamas wordt versterkt door:
slaaptekort, zwaar en bewerkt voedsel, alcohol, te weinig beweging en donkere of chaotische omgevingen.

Hoe de Guna’s Samenwerken

De guna’s werken altijd samen.
Je kunt het zien als een soort innerlijke dans:

• Sattva brengt balans en helderheid

• Rajas zet aan tot actie

• Tamas zorgt voor rust en herstel

Ayurveda streeft niet naar het volledig elimineren van Rajas of Tamas, maar wel naar een Sattvisch bewustzijn, waarin actie (Rajas) en rust (Tamas) in dienst staan van een heldere en evenwichtige geest.

Waarom is dit belangrijk voor je dagelijks leven?

De guna’s helpen je te begrijpen waarom je je voelt zoals je je voelt.
Ze geven je handvatten om:

• meer balans in je dag te brengen

• bewuster te kiezen wat je eet en doet

• je mentale gezondheid te ondersteunen

• je energieniveau te begrijpen

Door te herkennen welke guna op dit moment overheerst, kun je kleine aanpassingen maken om je beter te voelen — precies zoals Ayurveda bedoeld is: praktisch, persoonlijk en ondersteunend voor je welzijn. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Het verband tussen de dosha’s en de guna’s

Nu je een beeld hebt van wat de drie guna’s zijn, is het interessant om te weten hoe ze zich verhouden tot de drie dosha’s (Vata, Pitta en Kapha). Beide systemen beschrijven een andere laag van onze menselijkheid, maar ze beïnvloeden elkaar voortdurend.

Dosha’s → beïnvloeden de guna’s

Elke dosha heeft een natuurlijke neiging naar bepaalde mentale kwaliteiten:

• Vata (ether + lucht) neigt naar Rajas
  → snelle gedachten, onrust, creativiteit, beweeglijkheid

• Pitta (vuur) neigt naar Rajas, maar kan ook Sattva ondersteunen
  → scherpte, focus, doelgerichtheid, maar ook irritatie bij onbalans

• Kapha (water + aarde) neigt naar Tamas
  → rust, stabiliteit, kalmte, maar ook traagheid of lethargie bij overmaat

Guna’s → beïnvloeden de dosha’s

Ook je mentale toestand heeft direct invloed op je fysieke balans:

• Veel Rajas (onrust, drukte, stress) verhoogt Vata en Pitta

• Veel Tamas (zwaarte, loomheid, gebrek aan motivatie) verhoogt Kapha

• Sattva (helderheid en harmonie) brengt alle dosha’s in balans

In de praktijk

Wanneer je dus merkt dat je mentale staat verandert, verandert ook je dosha-balans — en omgekeerd.
Veel stress kan bijvoorbeeld leiden tot typische Vata- of Pitta-klachten zoals slapeloosheid of irritatie, terwijl langdurige zwaarte en vermoeidheid eerder Kapha-symptomen geven.